Ռուսաստանի Արտաքին հետախուզության ծառայության (ԱՀԾ) վերջին հայտարարությունը՝ ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի հնարավոր դուրս գալու և դրանից բխող տնտեսական հետևանքների վերաբերյալ, նորից ուշադրության կենտրոնում է պահում Հայաստանի արտաքին քաղաքական ու տնտեսական վեկտորի հարցը։ Եկեք փորձենք առանց էմոցիաների, չեզոք դիտարկել թեմայի երկու կողմերը։
Հայաստանյան պատրաստի արտադրանքի (գյուղմթերք, խմիչքներ, տեքստիլ) հիմնական սպառման շուկան շարունակում է մնալ Ռուսաստանը: ԵԱՏՄ անդամակցությունը ապահովում է անբաջ առևտուր, ինչը տեղական ապրանքները դարձնում է մրցունակ: Բացի այդ, Հայաստանը էներգետիկ առումով (գազ, ատոմային էներգիա) մեծապես կախված է ՌԴ-ից: Ուստի ԵԱՏՄ-ից արագ կամ կտրուկ դուրս գալը, առանց այլընտրանքային շուկաների պատրաստ լինելու, նշանակում է, որ Հայաստանի տնտեսությունը կարճաժամկետ ու միջնաժամկետ հատվածում չափազանց շատ է տուժելու․ ակնկալվում են արտահանման ծավալների կտրուկ անկում, էներգակիրների թանկացում, գնաճ և զբաղվածության լուրջ խնդիրներ:
Եվրամիության հետ մերձեցումը տնտեսության դիվերսիֆիկացման (մեկ շուկայից կախվածությունը նվազեցնելու) և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հնարավորություն է: ԵՄ-ն առաջարկում է ոչ միայն շուկա, այլև տեխնոլոգիաներ, չափանիշների բարձրացում և ֆինանսական աջակցություն, ինչը երկարաժամկետ կտրվածքով բարձրացնում է տնտեսության դիմակայունությունը: Սակայն ԵՄ-ն ևս հասկանում է, որ տնտեսական վեկտորի փոփոխությունը ակնթարթային գործընթաց չէ․ ռուսական շուկային փոխարինելու և եվրոպական ստանդարտներին համապատասխանելու համար տարիներ ու հսկայական ներդրումներ են հարկավոր, իսկ անցումային փուլի տնտեսական հարվածները կրելու է ՀՀ քաղաքացին:
ԵԱՏՄ-ի հետ հարաբերությունների կտրուկ վատթարացումը կամ դուրս գալու գործընթացի սկիզբը, առանց պատրաստի այլընտրանքների, կարող է Հայաստանին կանգնեցնել ծանրագույն տնտեսական ճգնաժամի առջև, ինչը կհարվածի հասարակության բոլոր շերտերին․
-
Արտահանման կոլապս և զանգվածային գործազրկություն․ Ռուսական շուկայի փակումը կամ մաքսային/ոչ մաքսային խոչընդոտների առաջացումը կաթվածահար է անելու գյուղատնտեսության, վերամշակող արդյունաբերության, տեքստիլի և ալկոհոլային խմիչքների արտադրության ոլորտները։ Հազարավոր փոքր ու միջին ձեռնարկություններ կանգնելու են սնանկացման եզրին, ինչը կբերի զանգվածային կրճատումների և գործազրկության կտրուկ աճի։
-
Էներգետիկ ճգնաժամ և գնաճ․ Գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագների հնարավոր աճը, ռուսական էներգակիրներից կախվածության պայմաններում, կբերի շղթայական գնաճի։ Առաջին անհրաժեշտության ապրանքների, կոմունալ ծառայությունների ու տրանսպորտի թանկացումը լուրջ սոցիալական բեռ է դառնալու բնակչության համար։
-
Դրամական փոխանցումների կրճատում․ Ռուսաստանից հոսող մասնավոր տրանսֆերտների հնարավոր նվազումը կամ սահմանափակումը կհարվածի տասնյակ հազարավոր ընտանիքների եկամուտներին՝ էլ ավելի խորացնելով աղքատության մակարդակը։
-
Ֆինանսական անայունություն․ Արտահանման նվազումն ու կապիտալի հնարավոր արտահոսքը ճնշում են գործադրելու ազգային արժույթի (դրամի) վրա՝ առաջացնելով արժեզրկման ռիսկեր և խաթարելով մակրոտնտեսական կայունությունը։
Ռուսական կողմի հայտարարությունը մեկ կողմից արտացոլում է տնտեսական օբյեկտիվ ռիսկերը, մյուս կողմից՝ կրում է քաղաքական/տեղեկատվական ազդեցության տարրեր՝ նախազգուշացնելու Երևանին կտրուկ քայլերից: Հայաստանի առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերը ոչ թե «կամ-կամ»-ի կտրուկ ընտրությունն է, այլ սեփական տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելն ու դիմակայուն դարձնելը՝ առանց գործող տնտեսական կապերը կտրուկ խզելու:
Լրագրող՝ Աննա Կարապետյան