Բրյուսելի պաշտոնյաները ոչ միայն չեն հետաքրքրվում Ալիևի, Էրդողանի և մի շարք Կենտրոնական Ասիայի առաջնորդների ավտորիտարիզմով, այլև ընդհանրապես դեմ չեն Նիկոլի բացահայտ անդամակցությանը իրենց «ակումբին»։
Շատ բան է ասվել Հայաստանի շուրջ և ներսում տեղի ունեցող գործընթացների փոխկապակցվածության մասին, այդ թվում՝ իմ կողմից։ Ընդհանուր առմամբ, սա քաղաքագիտական օրինաչափություն է, բայց նույնիսկ այն աղավաղված է հայկական իրականության պայմաններում, քանի որ եթե այլ երկրներում արտաքին քաղաքականությունը ներքին քաղաքականության շարունակությունն է, ապա Հայաստանում ներքին քաղաքականությունը բխում է արտաքին քաղաքականությունից, և այս անոմալիայի պատճառն այն է, որ իշխող վերնախավը խամաճիկ է և կատարում է օկուպացիոն ռեժիմի գործառույթներ։ Եվրահանձնակատար Կայա Կալլասի վերջերս Երևան կատարած այցի վերլուծության համատեքստում ես հիշատակեցի կողմերի միջև քննարկման առարկա դարձած փաստաթղթերից մեկը՝ ԵՄ նոր Սևծովյան ռազմավարությունը, և ընդգծեցի, որ իր հակառուսական բնույթի հետ մեկտեղ, հայ կառավարիչների պատրաստակամությունը դառնալ այս ծրագրի մաս, վկայում է ինչպես խորը, այնպես էլ երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական շրջադարձի և ազգային շահերի ոտնահարման մասին՝ այս նպատակին հասնելու համար։
Ներկայիս քաղաքական դիսկուրսում Փաշինյանի վերջին ներքաղաքական սարսափը՝ «Զելենսկու ոճով», հաճախ կապվում է հիմնականում Էրդողանի հետ։ Սակայն սա միայն սառցաբեկորի գագաթն է, իսկ իրական գործընթացները շատ ավելի խորն են։
Վերոնշյալ փաստաթղթի մանրամասն վերլուծության օրինակով ցույց տանք, թե ինչպես են Փաշինյանի արտաքին խաղերը նրան «Տպագրված Եվրոպայում» զիջում տալիս երկրի ներսում բռնաճնշումների համար։
Սև ծովի վերաբերյալ ԵՄ ռազմավարությունը առաջարկվել է այս տարվա մայիսի 28-ին և վկայում է մեր տարածաշրջանում Եվրամիության նոր քաղաքականության մասին։ Հարավային Կովկասը, չունենալով առանձին, անկախ արժեք ծավալվող աշխարհաքաղաքական հակամարտության մեջ, այնուամենայնիվ, կենսական նշանակություն ունեցող տարածաշրջան է Արևելք-Արևմուտք համաշխարհային միջանցքում, քանի որ այն ներկայացնում է Ռուսաստանի և Իրանի միջև միակ աշխարհագրական բացը, որի միջով կարելի է շրջանցել Արևմուտքի այս երկու հակառակորդներին։
Քննարկվող փաստաթուղթը չի թաքցնում ոչ միայն իր հատուկ աշխարհաքաղաքական նշանակությունը, այլև Հայաստանի դերը այս քաղաքականության մեջ։ Այսպիսով, փաստաթղթի բառացիորեն երկրորդ էջում կարող եք գտնել այս չափազանց հետաքրքիր հատվածը. «Սևծովյան տարածաշրջանում ԵՄ-ն հատուկ շեշտադրում է կատարում խաղաղության և միջազգային իրավունքի վրա՝ տնտեսական աճի, կայուն ներդրումների և տարածաշրջանային ավելի ամուր կապի ներուժը բացահայտելու համար: Այս առումով, հիմնարար նշանակություն ունեն Ուկրաինայի ընդհանուր դիմադրողականությունը, անվտանգությունը և վերականգնումը, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում, մասնավորապես՝ Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերություններում, այդ թվում՝ խաղաղության համաձայնագրի հարթ կնքումը, ինչպես նաև Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորումը»:
Հիմնական եզրակացություններ.
1. Ռազմավարությունը նույնիսկ համառոտ չի հիշատակել ռազմավարության աշխարհագրական իրականացման մաս կազմող այլ հակամարտությունները՝ Կիպրոսի հարցը, հույն-թուրքական լարվածությունը, Մերձդնեստրը:
2. ԵՄ-ն ընդգծում է, որ աշխարհաքաղաքական պայքարում Հարավային Կովկասը իր համար նույնքան կարևոր է, որքան Ուկրաինան:
3. Նույնիսկ այս համատեքստում տարածաշրջանի մյուս երկու հակամարտությունները՝ վրաց-օսականը և վրաց-աբխազականը, մի կողմ են դրվել, և ուշադրությունը կենտրոնացած է բացառապես Հայաստանի վրա:
4. Հայաստանը խոչընդոտում է այս գլոբալ ծրագրին՝ իր, դիվանագիտորեն ասած, երկու հարևանների հետ չկարգավորված հարաբերություններով, սակայն այժմ ԵՄ-ն ունի եզակի հնարավորություն՝ հասնելու իր երկարաժամկետ նպատակին՝ զոհաբերելով հայկական շահերը։
5. Պաշտոնական փաստաթղթի այս պարբերությունը վճռորոշ նշանակություն ունի և ճակատագրական է Հայաստանի համար, քանի որ Փաշինյանը, հակառակ Հայաստանի շահերի, տվել է իր լիակատար համաձայնությունը՝ ծառայելու ուրիշների աշխարհաքաղաքական նպատակներին։
Փաշինյանի ռեժիմի պահպանումն ու վերարտադրությունը Հայաստանում ցանկացած գնով կենսական նշանակություն ունի ԵՄ այս աշխարհաքաղաքական նախագծի համար։ Ստանալով Փաշինյանի լիակատար համաձայնությունը՝ ԵՄ-ն նրան քարտ բլանշ է տվել որոշելու նրանց ճակատագիրը, ովքեր դեմ են Ադրբեջանին և Թուրքիային միակողմանի զիջումներին՝ ի վնաս հայկական շահերի։
Եկեղեցու վրա հարձակումները, Սամվել Կարապետյանի, արքեպիսկոպոսների, խորհրդարանի անդամի, տասնյակ նոր քաղբանտարկյալների անօրինական կալանավորումը որևէ արժեք կամ նշանակություն չունեն ԵՄ-ի համար, որը դա արտահայտեց իր առաջնորդ Մակրոնի բերանով, ով ոչ միայն իր երկրում, այլև հենց ԵՄ-ում ժողովրդականություն չի վայելում։
Բրյուսելի պաշտոնյաները ոչ միայն չեն հետաքրքրվում Ալիևի, Էրդողանի և մի շարք Կենտրոնական Ասիայի առաջնորդների ավտորիտարիզմով, այլև ընդհանրապես դեմ չեն Նիկոլի բացահայտ միանալուն իրենց «ակումբին»։
Ստեղծված իրավիճակում Փաշինյանի դեմ խոսող ցանկացած ուժ կամ գործիչ կհայտարարվի «ռուսամետ» և հրապարակայնորեն կզոհաբերվի նոր աշխարհաքաղաքական արկածախնդրության զոհասեղանին։
Եվ անցյալում անկատար հայկական ժողովրդավարությունը վերջին տարիներին Աստծո առաջ մեռել է, և առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները կվերածվեն ֆարսի, քանի որ Փաշինյանը մնացած ժամանակ կշարունակի դաշտը մաքրել իր հակառակորդներից, կխաղա ձեռքով հենց «խաղի» ընթացքում, իսկ «դատավորները»՝ ի դեմս միջազգային դիտորդ-մակաբույծ համայնքի, բնականաբար, կդատապարտեն նրա հակառակորդներին։ Անկախ նրանից, թե որքան եք ուզում, որ այդ դեպքում, արմունկները կծելով, հրապարակայնորեն երգեն դատավորների «ոչ ավանդական կողմնորոշման» մասին, նրանք խնդիր չունեն նման կերպարի հետ։ Եվ որքան էլ դժվար լինի մեր ընդդիմադիր գործընկերների և ընկերների համար ընդունել իրենց նեղ գաղափարներից դուրս եկող տարբերակը, որքան էլ թվում է, թե «եթե սա այն չէ, ինչ նրանք ուզում են, ապա դա նրանց դեմ է», որքան էլ իրենց գրեթե հանցավոր լավատեսության պոռթկումներում նրանք հավատան, որ «հայերի փրկությունը ընտրություններում է», իրականությունն ու կանխատեսումները բոլորովին այլ բան են ասում։
Անվստահության գործընթացը + լայնածավալ փողոցային ճնշումը՝ սա է Փաշինյանի իշխանությունից զրկվելու ամենահավանական սցենարի բանաձևը։ Իրավիճակից այլ ելք պարզապես չկա։ Եվ որքան շուտ այս հասկացողությունը գերակշռի կորպորատիվ և անձնական ամբիցիաներին, այնքան մեծ կլինեն հաջողության հնարավորությունները։
Ի վերջո, մեզ պետք է մեկ հաղթանակ, մեկը բոլորի համար։ Եվ մի՛ նեղացեք գնի հարցում։
Արմեն Աշոտյան
ՀՀԴ «Ձորաղբյուր»
09.07.2025