Հայաստանը պատրաստվում է ԱՄՆ-ի գլխավորած ներդրումների ալիքի, որը կարող է գերազանցել 13 միլիարդ դոլարը, գրեթե կրկնապատկելով երկրի տարեկան տնտեսական արդյունքը և թուլացնելով Ռուսաստանից երկարատև կախվածությունը, գրում է Bloomberg գործակալությունը։
Ինչպես նշում է լրատվամիջոցը, ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյմս Դեյվիդ Վենսի այս շաբաթ Հայաստան կատարած այցը, որտեղ նա ստորագրեց 9 միլիարդ դոլարի քաղաքացիական էներգետիկ գործընկերության համաձայնագիր, նշանավորեց Վաշինգտոնի կապերի հնարավոր կտրուկ խորացումը նախկին խորհրդային փոքրիկ հանրապետության հետ։
4 միլիարդ դոլարի արհեստական բանականության նախագծի առանձին ընդլայնումը ևս կարող է օգնել փոխելու Հայաստանի 27 միլիարդ դոլարի տնտեսության հեռանկարները։
«Թվերն ինքնին բավականին նշանակալի են,- ասել է ING Bank-ի ԱՊՀ հարցերով գլխավոր տնտեսագետ Դմիտրի Դոլգինը։ -Եթե այդ նախաձեռնությունները վստահություն ներշնչեն և երկարաժամկետ կայունության զգացում ստեղծեն, դա կարող է մեծացնել Հայաստանի գրավչությունը պորտֆելային ներդրումների, ուղղակի ներդրումների և նույնիսկ դրամական փոխանցումների համար»։
Ինչպես նշում է Bloomberg-ը, Հայաստանի հետ կնքված համաձայնագրերը և հաջորդ օրը հարևան Ադրբեջան Վենսի կատարած այցը ընդգծեցին Չինաստանը Կենտրոնական Ասիայի միջոցով Եվրոպային կապող կարևոր առևտրային և էներգետիկ միջանցք հանդիսացող և տասնամյակներ շարունակ Մոսկվայի կողմից ամուր կերպով պահվող Կովկասյան տարածաշրջանում ազդեցության համար աշխարհաքաղաքական պայքարի սրումը։
Դրանք տեղի ունեցան, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը օգոստոսին Սպիտակ տանը հյուրընկալեց Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին՝ Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանում տասնամյակներ տևած հակամարտությանը վերջ դնելու նախնական խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելու համար։ Այդ համաձայնագիրը ներառում է «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար Թրամփի երթուղին» բացելու ծրագիր՝ տրանսպորտային միջանցք, որը Հայաստանի միջոցով Ադրբեջանը կապում է Նախիջևանի էքսկլավի հետ։
«Թուրքիան, որը պաշտպանական պայմանագիր ունի Ադրբեջանի հետ, պատրաստվում է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո առաջին անգամ բացել 1993 թվականից ի վեր փակ սահմանը Հայաստանի հետ և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել։ Եվրամիությունը միաժամանակ ամրապնդում է կապերը Հայաստանի հետ, որը հայտարարել է ԵՄ-ին անդամակցելու իր ծրագրերի մասին, չնայած ներկայում Ռուսաստանի գլխավորած մաքսային դաշինքի մաս է կազմում։ Bloomberg-ի տվյալներով՝ 2031 թվականին մարվող Հայաստանի դոլարային պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հինգշաբթի նվազել է 4 բազային կետով՝ հասնելով մոտ երեք ամսվա ընթացքում ամենացածր մակարդակին»,- գրում է լրատվամիջոցը։
Ինչպես նշում է Bloomberg-ը, միջուկային համագործակցության համաձայնագիրը իրավական հիմք է ստեղծում ամերիկյան ընկերությունների համար՝ Հայաստան միջուկային տեխնոլոգիաներ արտահանելու և մոտ 3 միլիոն բնակչությանը երկրի էլեկտրաէներգիայի մոտ 40%-ն ապահովող խորհրդային դարաշրջանի Մեծամորի ատոմակայանը փոխարինելու նպատակով։ Մեծամորը շահագործում է Ռուսաստանի պետական «Ռոսատոմ» կորպորացիան։
Վենսի այցի նախօրեին «Ռոսատոմի» ներկայացուցիչները Մոսկվայում հանդիպել են ՀՀ ղեկավարների հետ՝ առաջարկելով այն, ինչ նրանք անվանել են «համալիր համագործակցություն»՝ նոր միջուկային հզորություններ կառուցելու համար։
ԱՄՆ-ում գրանցված Firebird Inc. և Nvidia Corp. ընկերությունների միջև համագործակցությամբ մշակված արհեստական բանականության նախագիծը մինչև 2026 թվականի վերջը կընդլայնվի մինչև մոտավորապես 50 հազար գրաֆիկական պրոցեսորներով (GPU), օգտագործելով չիպեր արտադրողի հաջորդ սերնդի GB300 համակարգերը: Հայ ձեռնարկատերերի հիմնադրած Firebird ընկերությունը նախատեսում է հաշվողական հզորության մեծ մասը բաշխել ամբողջ աշխարհի հաճախորդներին, դիրքավորելով Հայաստանը որպես արհեստական բանականության արտահանման մրցակցային հարթակ։
Ներդրումային հայտարարությունները Փաշինյանին խթան են տալիս հունիսի 7-ին անցկացվելիք Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ: Մայիսին նա նախատեսում է տասնյակ քաղաքական առաջնորդների հյուրընկալել Երևանում՝ Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովի համար: Ընդհանուր առմամբ, 13 միլիարդ դոլար արժողությամբ պոտենցիալ նախագծերը գերազանցում են Հայաստանում նախկինում կատարված օտարերկրյա ներդրումները։
Դրանք ճանապարհ են հարթում կառավարության համար՝ ամերիկյան կապիտալ և տեխնոլոգիաներ ներգրավելու հիմնական ոլորտներ, նույնիսկ եթե այդ գումարները լիովին չեն իրականացվում: «Երբ ընկերությունները որոշում են միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում, դա մտահղացումներ է ստեղծում ուրիշների համար,- ասել է Firebird-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանը: -Շատերը գիտեին Հայաստանի մասին, սակայն այդ մասշտաբով ներդրումներ կատարելու մասին չէին մտածում: Դա փոխում է իրավիճակը»։