Հայաստանն ունի զգալի երկրաբանական ներուժ և հանքարդյունաբերության զարգացման համար անհրաժեշտ մարդկային ռեսուրսներ, սակայն միջազգային ներդրումներ ներգրավելու համար երկրին անհրաժեշտ է բարելավել երկրաբանական տվյալների որակը, ամրապնդել հանրության վստահությունը ոլորտի նկատմամբ և բարձրացնել իրավական համակարգի թափանցիկությունը։ Այս մասին հայտարարել է Wood Mackenzie ընկերության հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ոլորտի խորհրդատվական ստորաբաժանման փոխնախագահ Վաել Ջաբերը՝ ելույթ ունենալով Mining Armenia Forum 2026 ոլորտային համաժողովում։ Նրա խոսքով՝ Wood Mackenzie-ի հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ ներդրողները դրական են գնահատում Հայաստանի երկրաբանական ներուժը, ինչպես նաև հանքարդյունաբերության ոլորտում աշխատանքի համար անհրաժեշտ կադրերի, գիտելիքների և մասնագիտական հմտությունների հասանելիությունը։ «Լավ նորությունն այն է, որ ներուժ կա, երկրաբանություն կա», — նշել է Ջաբերը՝ մատնանշելով երկրի սկզբնական առավելությունները։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանը ունի այն հիմքը, որի վրա կարելի է զարգացնել ոլորտը։ Միևնույն ժամանակ, հարակից ուղղություններով երկրի հնարավորությունների գնահատականները միանշանակ չեն եղել։ Ամենախնդրահարույց գործոններից Ջաբերը առանձնացրել է երկուսը՝ երկրաբանական տվյալների բազայի ցածր որակը և հանքարդյունաբերության շուրջ ձևավորված հանրային համաձայնության վիճակը։ Առաջին հարցն անմիջականորեն կապված է այն տեղեկատվության հետ, որով պոտենցիալ ներդրողները առաջնորդվում են հանքավայրերը գնահատելիս և ներդրումների վերաբերյալ որոշումներ կայացնելիս։ Երկրաբանական տվյալների անբավարար ամբողջականությունը կամ որակը դժվարացնում են նախագծերի հեռանկարների գնահատումը և ավելացնում անորոշությունը այն ընկերությունների համար, որոնք դիտարկում են Հայաստանում գործունեություն ծավալելու հնարավորությունը։ Երկրորդ գործոնը վերաբերում է հանքարդյունաբերական բիզնեսի և հասարակության հարաբերություններին։ Ոլորտի զարգացման համար կարևոր է, որպեսզի դրա գործունեությունն ընկալվի որպես լեգիտիմ, իսկ նախագծերի իրականացման պայմաններն ու դրանց հետ կապված պարտավորությունները վայելեն հանրային վստահություն։ Միևնույն ժամանակ Ջաբերը շեշտել է, որ բացահայտված թերությունները չպետք է ընկալել որպես անհաղթահարելի սահմանափակումներ։ Նրա գնահատմամբ՝ դրանք ուղղություններ են, որոնցում հնարավոր է հասնել բարելավումների՝ նպատակային գործողությունների շնորհիվ։ Նա հույս է հայտնել, որ բացահայտված խնդիրների վրա հետևողական աշխատանքի դեպքում արդեն մեկ տարի անց նմանատիպ հետազոտության արդյունքները կարող են ցույց տալ բացասական գնահատականների թվի կրճատում և դրականների աճ։ Փորձագետը առանձին ուշադրություն է դարձրել Հայաստանի աշխարհագրական դիրքին։ Նրա խոսքով՝ այս գործոնը ներդրողների գնահատականներում զբաղեցնում է միջանկյալ տեղ․ այն միանշանակ չի ընկալվում ոչ որպես առավելություն, ոչ էլ որպես թերություն։ Ջաբերը խոստովանել է, որ Հայաստանը կարող է դիտարկվել որպես աշխարհագրորեն սահմանափակ դիրքում գտնվող երկիր։ Սակայն, նրա կարծիքով, կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես օգտագործել երկրի տարածաշրջանային դիրքը տնտեսական կապերի զարգացման համար։ Մասնավորապես, նա մատնանշել է հարևան պետությունների, Հայաստանի տարանցիկ դիրքի և տարածաշրջանում տրանսպորտային միջանցքների ձևավորման հեռանկարի հետ կապված հնարավորությունները։ Նրա խոսքով՝ խնդիրը կայանում է նրանում, որ երկրի աշխարհագրական առանձնահատկությունները պետք է վերածել ոլորտի զարգացմանը նպաստող, այլ ոչ թե այն զսպող գործոնի։ Դրա համար անհրաժեշտ է որոշել, թե առկա պայմաններից որոնք կարելի է բարելավել և ինչպես օգտագործել դրանք՝ Հայաստանի մրցակցային դիրքերն ամրապնդելու համար։ Փորձագետը շեշտել է, որ միջանկյալ գործոնները հատկապես կարևոր են ռազմավարություն մշակելիս․ գրագետ մոտեցման դեպքում դրանք կարող են անցնել առավելությունների կատեգորիա և օգնել երկրին առանձնանալ հանքարդյունաբերության ոլորտում ներդրումների այլ ուղղությունների ֆոնին։ Պետական կառավարման վերաբերյալ Wood Mackenzie-ի իրականացրած հետազոտությունները նույնպես տվել են ոչ միանշանակ արդյունքներ։ Դրական գործոնների թվում շուկայի մասնակիցները նշել են ներդրողների համար Հայաստանի բաց լինելը և բիզնես վարելու հարաբերական պարզությունը։ Ջաբերը հստակեցրել է, որ այս գնահատականները միայն մասամբ են համապատասխանում իրականությանը, սակայն ընդհանուր առմամբ այդ ուղղություններով երկրի ընկալումը մնում է բարենպաստ։ Միևնույն ժամանակ ամենալուրջ մտահոգությունները կապված են իրավական համակարգի թափանցիկության և օրենսդրության կիրառման պրակտիկայի հետ։ Փորձագետի խոսքով՝ ներդրողները բավարար չափով բարձր չեն գնահատում Հայաստանում իրավական միջավայրի թափանցիկությունն ու իրավակիրառական պրակտիկան։ Սա լրացուցիչ հարցեր է առաջացնում այն ընկերությունների համար, որոնց անհրաժեշտ է հասկանալ, թե որքան կանխատեսելի կլինեն գործունեության կանոնները, իրենց շահերի պաշտպանությունը և սահմանված պահանջների կատարումը։ Ջաբերը շեշտել է, որ երկրաբանական առավելությունները չեն կարող փոխհատուցել պետական կառավարման թերությունները։ Նույնիսկ հեռանկարային հանքավայրերի առկայության դեպքում երկիրը պետք է ձևավորի համապատասխան ինստիտուցիոնալ պայմաններ՝ միջազգային բիզնեսին հետաքրքրելու համար։ «Անհրաժեշտ է փոխել մոտեցումները։ Դա իրական է, դա հնարավոր է անել», - հայտարարել է նա՝ խոսելով բացահայտված թերությունները վերացնելու հնարավորության մասին։ Նրա գնահատմամբ՝ դրա համար պետք է ոչ միայն սահմանել խնդրահարույց ուղղությունները, այլև անել համապատասխան եզրակացություններ, ապա իրականացնել կոնկրետ փոփոխություններ։ Հետազոտության արդյունքներում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցրել ֆիսկալ ռեժիմը՝ հարկման պայմանները և այլ ֆինանսական պարամետրերը, որոնք որոշում են հանքարդյունաբերական նախագծերի տնտեսագիտությունը։ Ջաբերը այն դասել է բարելավում պահանջող գործոնների շարքին և ուշադրություն հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ հենց այս ոլորտում պետությունը կարող է հասնել համեմատաբար արագ արդյունքների։ Նրա խոսքով՝ երկրաբանական պայմանների փոփոխությունը կամ երկրաբանական հետախուզության զարգացումը պահանջում են զգալի ջանքեր և ժամանակ։ Իսկ ֆիսկալ գործիքների ճշգրտումը, ընդհակառակը, կարող է իրականացվել զգալիորեն ավելի արագ։ «Ֆիսկալ միջոցները կարելի է ներդնել բավական արագ, և երկիրը կդառնա ավելի գրավիչ», - պարզաբանել է փորձագետը։ Նա նշել է, որ այս ոլորտում փոփոխությունները կարող են արագորեն ազդել միջազգային ներդրողների կողմից Հայաստանի ընկալման վրա։ Պետությունը կարող է ցույց տալ բիզնեսի համար պայմանների բարելավման պատրաստակամությունը կոնկրետ որոշումների միջոցով, այլ ոչ միայն ոլորտը զարգացնելու մտադրության մասին հայտարարություններով։